Graag uw opmerkingen en andere interessante informatie. Bezoek ons Forum.
Er werd vroeger veel aan de deur gezongen van oud naar nieuw. Het bedelzingen begon al op 6 december, de dag van Sinterklaas. Maar daar gaat het in dit portretje niet over; wel over Kerstmis, Oudjaar, Nieuwjaar en Driekoningen zingen. Soms werd er bij ons ook op 28 december, de Dag van de Onschuldige Kinderen, gezongen. Dit soort liedjes werden bedelliedjes genoemd omdat er na de zang als tegenprestatie een zakcentje, een koek of ander lekkers in de zak van de zangers gestopt werd.
Maar hoe ging dat zingen in z’n werk? Op de Smoutpot, op de grens tussen Zwijndrecht en Melsele, ging het zo…
Oude kleren, hoeden, sjaaltjes werden opgespaard als ‘verkleedkleding’. Deze kon ook gebruikt worden bij het zingen van de bedelliedjes. Er werd ten huize Ryckaert door vader een stokster gemaakt. Een muts op het hoofd, kerstballen die over de oren hangen en het gezicht zwart maken met roet: zo werd de zanger Gaspar, de zwarte koning. De andere zangers stelden dan Balthazar en Melchior voor. De drie koningen droegen een gouden kroon op het hoofd. Er moest natuurlijk een ster mee. Die werd geknipt uit karton, bekleefd met ‘zilverpapier’ (aluminiumfolie) en kon men doen draaien via een koordje dat over een bobijn liep. Heel de Smoutpot kreeg de zangertjes aan de deur, er woonden toen veel grote gezinnen. In het enige café op het gehucht zongen zij ook voor de deur, niet in de gelagzaal. Meestal kregen de zangertjes na hun lied een centje (toen nog Belgische franken), snoep, een koek of een stuk fruit in de zak. Die ronde begon meestal rond schemertijd en stopte pas als alle huizen bezongen waren; tegen dan was het al goed donker. Zo werd het een leuke en spannende tocht voor de kinderen.
Wat werd er zoal gezongen? Op de Dag der Onschuldige Kinderen (populair gekend als ‘Onnozele Kinnekesdag’) zongen ze ‘Roevedoevedoef’. De oorsprong van dit liedje kon niet achterhaald worden. Werd er hier verwezen naar het geluid van de rommelpot1?
Op Oudejaarsavond stond er ander lied op het programma ‘Kerst en Nieuwjaar bij de bakker2’ of het alombekende ‘Nieuwjaarke soete’. Wie en wanneer deze liedjes geschreven werd, is nog onbekend3. Op Nieuwjaarsdag zelf ging men niet zingen: dan werd er gefeest en kinderen lazen hun nieuwjaarsbrief voor aan hun ‘pit’ en ‘peteren’4.
Op de dag van Driekoningen op 6 januari zongen de meeste kinderen ‘Driekoningen, driekoningen geef mij nen nieuwen hoed’5. Maar vader en moeder Ryckaert leerden hun kinderen ook nog andere driekoningenliedjes: ‘Daar kwamen drie koningen met ene ster’6 en ‘Wij komen van het Oosten’, een lied dat al rond 1570 geschreven werd en vele herwerkingen onderging7.
Enkele uitvoeringen:
| Roevedoevedoef |
|
| Nieuwjaarke soete |
|
| Kerst en nieuwjaar bij de bakker |
|
De meeste van deze bedelliedjes werden van thuis uit aangeleerd en kwamen al wel eens uit ‘Singhet ende weset vro’, een zangbundel geschreven door Ignace De Sutter, leraar-priester aan de Bisschoppelijke Normaalschool te Sint Niklaas8. De liedjes werden gezongen in de katholieke jeugdverenigingen van de tijd zoals de KSA (die nu nog bestaat te Zwijndrecht) en de Boeren Jeugd Bond, de latere KLJ, die helaas bij ons niet meer bestaat.
Na het zingen, werd de bedelzak thuis op de tafel leeg gemaakt en eerlijk verdeeld onder de zangers. ‘Venijn, venijn, hier woont een pikketijn’ moest niet gezongen worden.
Deze trektochten langsheen de huizen van een plek en dan aan de voordeur bedelliedjes gaan zingen, is deel van ons immaterieel muzikaal erfgoed. Kent u nog andere bedelliedjes die in Burcht en Zwijndrecht gezongen werden? Dan horen we dit graag van u.
Ging u zelf ergens in Burcht of Zwijndrecht aan de deur zingen, laat het dan gerust eens weten.
Mocht u zin gekregen hebben om zelf een draaiende kerstster te maken, dan kan u hier terecht voor alle praktische info: Knutsel je draaiende ster - www.zing-ze.be .
Tekst: Mireille Schaekers aan de hand van de verhalen van Anne, Gert en Kathleen Ryckaert.
Zang gebracht door Anne, Gert en Kathleen Ryckaert.
Foto: vlnr. Gert, Els (+) en Kathleen, - foto genomen door Anne.
Noten:
1 Rommelpot: muziekinstrument bestaande uit een pot waarover een varkensblaas gespannen werd. Doorheen de blaas werd een stok aangebracht. Door de stok op en neer te bewegen, werden er trillingen opgewekt die een bepaalde toon gaven. Voor de klank: bezoek Youtube en gebruik steekwoord rommelpot
2 Voor de tekst en de partituur: www.muzikum.be
3 www.muzikum.be
4 Pit: meter, peteren: peter.
5 Voor de volledige tekst en partituur: www.zing-ze.be
6 Voor de volledige tekst: www.muzikum.be
7 Voor de partituur, zie www.wreed-en-plezant.leefdaal.be
8 Ignace De Sutter publiceerde dit liedboek in 1940. Bron: www.unicat.be